Jak dbać o aparat ortodontyczny: codzienna higiena i pielęgnacja

Niewiele osób o tym wie, ale samo noszenie aparatu ortodontycznego nie wystarczy do przeprowadzenia pełnego leczenia zębów. Niezbędna jest jego odpowiednia pielęgnacja, która pomaga przeciwdziałać problemom z uzębieniem, a także polepsza efekty planu leczniczego. Dowiedz się, w jaki sposób czyścić swój aparat, niezależnie od modelu. 

Podstawowe zasady codziennej pielęgnacji aparatu ortodontycznego

Samo noszenie aparatu ortodontycznego nie przysparza takich problemów co czyszczenie go. Warto jednak pamiętać, że prawidłowa pielęgnacja wpływa na efektywność leczenia oraz pomaga w unikaniu innych problemów zdrowotnych. 

Szczególnie ważna jest codzienna higiena, na którą składa się mycie zębów i aparatu. Rano usuwamy bakterie nagromadzone podczas snu, a wieczorem resztki jedzenia i płytkę nazębną powstałą w ciągu dnia. Oprócz tego należy czyścić zęby i aparat po każdym posiłku, a także w razie potrzeby, np. po spożyciu lepkich potraw. 

Do mycia stosuj miękką szczoteczkę lub specjalny model ortodontyczny oraz korzystaj z pasty z fluorem. Poświęć co najmniej 2-3 minuty na mycie zębów i aparatu, dokładnie szczotkując pod kątem 45 stopni. Szczególną uwagę zwróć na okolice zamków, drutów i trudno dostępnych miejsc. 

Możesz również nitkować zęby, korzystając ze specjalistycznych nici lub irygatora wodnego. Oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych jest bardzo ważne z punktu widzenia profilaktyki i unikania powstawania próchnicy w miejscach, do których szczoteczka nie dociera. Dobrze również po szczotkowaniu lub nitkowaniu płukać usta specjalnymi preparatami bezalkoholowymi, które redukują liczbę bakterii i odświeżają oddech. 

Niedostateczna higiena może prowadzić do wielu problemów, takich jak:

• próchnica i choroby dziąseł – resztki jedzenia osadzające się na aparacie są pożywką dla bakterii, które powodują próchnicę i zapalenia;
• odwapnienia szkliwa – niedoczyszczone zęby mogą ulegać odwapnieniu, co prowadzi do powstania białych plam widocznych po zdjęciu aparatu;
• nieprzyjemny zapach z ust – resztki pokarmowe gromadzące się wokół aparatu mogą prowadzić do halitozy;
• wydłużenie czasu leczenia – brak odpowiedniej higieny może wymagać dodatkowych wizyt u ortodonty i naprawy aparatu, co opóźnia osiągnięcie końcowego efektu.

Jak skutecznie czyścić aparat ortodontyczny– krok po kroku

Prawidłowe czyszczenie aparatu ortodontycznego to niezbędny element codziennej rutyny. Pozwala ono utrzymać zdrowe zęby i dziąsła, a także zapobiega uszkodzeniom samego aparatu. Poniżej znajdziesz szczegółowy poradnik, jak krok po kroku zadbać o higienę. Zawiera on wskazówki, jak dbać zarówno o aparat stały, jak i ruchomy. 

Przygotuj odpowiednie narzędzia

Zanim zaczniesz, upewnij się, że masz wszystko, czego potrzebujesz:

• szczoteczkę ortodontyczną (lub zwykłą miękką);
• pastę do zębów z fluorem;
• irygator wodny lub nić dentystyczną z usztywnieniem;
• wykałaczki ortodontyczne lub specjalne szczoteczki międzyzębowe;
• płyn do płukania ust.

Wskazówka: Wybierz szczoteczkę z mniejszą główką – dotrze do trudnodostępnych miejsc wokół zamków i drutów.

Szczotkowanie zębów i aparatu

Nałóż niewielką ilość pasty na szczoteczkę.. Następnie zacznij od szczotkowania zamków i drutów, kierując szczoteczkę pod różnymi kątami (góra-dół i z boku). Myj każdy ząb indywidualnie, zwracając uwagę na miejsca przy linii dziąseł. Poświęć na szczotkowanie około 2-3 minut.

Wskazówka: Jeśli masz aparat stały, delikatne ruchy okrężne wokół zamków pomogą skuteczniej usunąć płytkę nazębną.

Czyszczenie przestrzeni międzyzębowych

Użyj nici dentystycznej lub irygatora wodnego, aby oczyścić miejsca między zębami. W przypadku nici wprowadź ją pod drut aparatu, a następnie delikatnie przesuń między zębami. Jeśli korzystasz z irygatora, ustaw go na średnią moc i skieruj strumień wody wzdłuż linii dziąseł oraz wokół aparatu.

Wskazówka: Używaj irygatora z letnią wodą i dodaj kilka kropli płynu antybakteryjnego, by zwiększyć skuteczność czyszczenia.

Czyszczenie aparatu ruchomego

Jeśli nosisz aparat ruchomy, wyjmij go i dokładnie opłucz pod bieżącą wodą. Użyj szczoteczki z miękkim włosiem i specjalnego środka do czyszczenia (lub szarego mydła). Raz w tygodniu zanurz aparat w roztworze czyszczącym zgodnie z zaleceniami producenta.

Wskazówka: Unikaj używania zwykłej pasty – może powodować mikrozarysowania, które sprzyjają gromadzeniu się bakterii.

Płukanie jamy ustnej

Po dokładnym szczotkowaniu i nitkowaniu przepłucz usta płynem do płukania jamy ustnej. Wybierz preparat bez alkoholu, który nie podrażni dziąseł. Możesz sięgnąć po środek z fluorem, który wzmacnia szkliwo i chroni zęby przed próchnicą.

Regularne kontrole i wymiana narzędzi

Dbaj o regularne wymienianie szczoteczki (co 3 miesiące lub wcześniej, jeśli włosie jest zniszczone). Ponadto odwiedzaj ortodontę zgodnie z harmonogramem, aby upewnić się, że aparat działa prawidłowo i jest w dobrym stanie.

Wskazówka: Zawsze miej przy sobie mini-zestaw do czyszczenia (składaną szczoteczkę, pastę i szczoteczki międzyzębowe), by móc zadbać o aparat także poza domem.

Najlepsze akcesoria do higieny aparatu ortodontycznego

Aby skutecznie dbać o higienę aparatu ortodontycznego, warto zaopatrzyć się w specjalistyczne akcesoria, które ułatwią czyszczenie trudno dostępnych miejsc i zapewnią zdrowie jamy ustnej. Oto kilka narzędzi, które znacznie ułatwiają pielęgnację:

• Szczoteczka ortodontyczna - Różni się od zwykłej unikalnym kształtem – posiada włosie wyprofilowane w kształt litery „V”, które umożliwia dokładne czyszczenie wokół zamków i drutów. Pomaga ona usunąć płytkę nazębną i resztki jedzenia z powierzchni zębów oraz trudno dostępnych miejsc wokół aparatu.

• Szczoteczki międzyzębowe - Miniaturowe szczoteczki z cienkimi, elastycznymi włóknami, które można wprowadzać w przestrzenie międzyzębowe, usuwają zanieczyszczenia z przestrzeni, gdzie zwykła szczoteczka nie dociera, zwłaszcza między zamkami a zębami. Świetnie nadają się do dokładnego czyszczenia miejsc pod drutem aparatu.

• Nić dentystyczna z usztywnioną końcówką - Specjalna nić dentystyczna, która dzięki usztywnieniu końcówki pozwala na łatwe wprowadzenie pod drut aparatu. Oczyszcza przestrzenie międzyzębowe i okolice linii dziąseł, zapobiegając próchnicy i zapaleniom dziąseł. Jest łatwa w użyciu i wyjątkowo skuteczna w usuwaniu osadów.

• Irygator wodny - Urządzenie, które za pomocą strumienia wody pod ciśnieniem czyści przestrzenie międzyzębowe, dziąsła oraz elementy aparatu. Wypłukuje resztki jedzenia i bakterie z trudno dostępnych miejsc. Idealny dla osób, które mają problem z używaniem nici dentystycznej.

• Płyn do płukania jamy ustnej - Preparaty na bazie fluoru lub antybakteryjne, które uzupełniają codzienną higienę. Redukują liczbę bakterii w jamie ustnej, odświeżają oddech i wzmacniają szkliwo. Największą zaletą płynów jest fakt, że docierają do miejsc, których nie można wyczyścić mechanicznie.

• Tabletki lub proszek do czyszczenia aparatów ruchomych - Preparaty przeznaczone do dezynfekcji modeli ruchomych, które usuwają osady, bakterie i nieprzyjemne zapachy. Po rozpuszczeniu w wodzie tworzą roztwór czyszczący, w którym zanurza się aparat na określony czas. 

• Woski ortodontyczne - Miękkie woski do pokrywania ostrych elementów aparatu, które mogą drażnić wewnętrzną stronę policzków lub dziąsła. Zapewniają ochronę przed otarciami i podrażnieniami.

• Zestaw podróżny do higieny aparatu - Miniaturowy zestaw, który zawiera składane szczoteczki, nici dentystyczne i niewielki płyn do płukania jamy ustnej. Ułatwia czyszczenie aparatu poza domem, np. w pracy, szkole czy podczas podróży.

Czego unikać podczas czyszczenia aparatu: błędy, które mogą zaszkodzić

Choć czyszczenie zębów i aparatu wydaje się łatwym zadaniem, nawet przy tak prozaicznym zajęciu można popełnić kilka błędów, które będą skutkowały powstaniem m.in. próchnicy czy podrażnieniem dziąseł. Podpowiadamy, jak ich unikać i co robić, by pielęgnacja stała się przyjemną rutyną. 

Używanie zbyt twardej szczoteczki

Wiele osób wybiera szczoteczki o twardym włosiu, myśląc, że będą one skuteczniejsze w usuwaniu osadów i bakterii. Mogą one jednak uszkodzić aparat, podrażnić dziąsła i zniszczyć szkliwo.

Jak przeciwdziałać? 

• Używaj szczoteczek z miękkim lub średnim włosiem, które skutecznie usuwają płytkę nazębną, nie uszkadzając aparatu i dziąseł. Warto również inwestować w modele ortodontyczne, które są zaprojektowane specjalnie do czyszczenia aparatów stałych.

Zbyt mocne szczotkowanie

Niektórzy pacjenci wykonują szczotkowanie zbyt agresywnie, stosując zbyt dużą siłę. Może to prowadzić do uszkodzenia drutów, zamków, a także podrażnienia dziąseł.

Jak przeciwdziałać? 

• Szczotkuj delikatnie, używając lekkiego nacisku. Skup się na dokładnym czyszczeniu każdej powierzchni zęba, szczególnie wokół zamków, ale bez nadmiernej siły. Długotrwałe i intensywne szczotkowanie może prowadzić do nadwrażliwości zębów.

Zignorowanie czyszczenia przestrzeni międzyzębowych

Jednym z najczęstszych błędów jest pomijanie przestrzeni między zębami. Prowadzi ono do gromadzenia się resztek jedzenia i bakterii, zwiększając ryzyko próchnicy.

Jak przeciwdziałać?

• Używaj nici dentystycznej, irygatora wodnego lub szczoteczek międzyzębowych, aby codziennie oczyszczać przestrzenie między zębami i wokół zamków. To szczególnie ważne przy aparacie stałym, gdzie resztki pokarmowe łatwo się osadzają.

Używanie zbyt gorącej wody

Często pacjenci używają gorącej wody do czyszczenia aparatu, zwłaszcza aparatów ruchomych. Może ona zniekształcić materiał aparatu, zwłaszcza jeśli jest wykonany z plastiku lub innych wrażliwych materiałów.

Jak przeciwdziałać? 

• Do czyszczenia aparatu ruchomego używaj letniej, przegotowanej lub przefiltrowanej wody. 

Niewłaściwe przechowywanie aparatu

Bardzo często pacjenci po zdjęciu aparatu ruchomego nie przechowują go w odpowiednim pojemniku, co zwiększa ryzyko uszkodzenia aparatu, np. w wyniku zgniecenia lub zabrudzenia.

Jak przeciwdziałać? 

• Zawsze przechowuj aparat w specjalnym pojemniku ochronnym, gdy go nie nosisz. Unikaj wkładania go do zwykłych torebek czy kieszeni, gdzie może ulec zniszczeniu.

Nieregularne czyszczenie aparatu

Niektóre osoby noszące aparat, pomijają jego czyszczenie po posiłkach. To błąd, gdyż pozostawienie resztek jedzenia sprzyja rozwojowi bakterii i może prowadzić do przebarwień zębów.

Jak przeciwdziałać? 

• Staraj się regularnie myć aparat po każdym posiłku, aby uniknąć nagromadzenia resztek jedzenia. Przynajmniej dwa razy dziennie – rano i wieczorem – dokładnie umyj go, a także rób to po każdym posiłku, jeśli to tylko możliwe.

Niewłaściwa pasta do zębów

Używanie pasty z dużą ilością ścierniwa (np. pasty wybielające) może uszkodzić powierzchnię aparatu, zwłaszcza jego zamki, oraz zarysować szkliwo.

Jak przeciwdziałać? 

• Wybieraj pasty do zębów o łagodnym działaniu ściernym, najlepiej z fluorem, aby chronić zęby i aparat. Unikaj wybielających lub z dużą zawartością składników ścierających.

Ignorowanie regularnych wizyt u ortodonty

Niektóre osoby zaniedbują wizyty kontrolne u ortodonty, co może prowadzić do nieprawidłowego dopasowania aparatu, jego uszkodzenia lub problemów zdrowotnych w jamie ustnej.

Jak przeciwdziałać? 

• Regularnie odwiedzaj ortodontę zgodnie z jego zaleceniami, aby sprawdzić stan aparatu i ewentualnie dokonać korekty. Kontrole są również okazją do omówienia dalszych kroków w leczeniu.

Masz więcej pytań odnośnie pielęgnacji aparatu ortodontycznego? A może chcesz sprawić swoim zębom taki prezent? Odwiedź Dental Clinic Jankowscy – zatroszczymy się o Twój uśmiech. Sprawdź nasze usługi ortodoncyjne.

Ekspert współpracujący przy artykule

Dr n. med. Tomasz Jankowski, Specjalista Chirurgii Stomatologicznej, Implantolog - Właściciel Kliniki

Właściciel kliniki stomatologicznej Dental Clinic Jankowscy, specjalista chirurgii stomatologicznej. Tytuł specjalisty uzyskał w 2021 roku, a rok później obronił rozprawę doktorską z wyróżnieniem. W klinice zajmuje się chirurgią stomatologiczną, implantologią oraz protetyką. Wiedzę i umiejętności zdobywał m.in. u światowych autorytetów implantologii, takich jak Marcus Hurzeler, Istvan Urban, Fouad Khoury czy Marcelo Faveri.